Kapliczki, krzyże, figury przydrożne

KAPLICZKI, KRZYŻE, FIGURY PRZYDROŻNE
we wsiach BYSTRA i SIDZINA

Kilka słów o historii powstania książki.
Pomysł powstał 3 lata temu w sercach i umysłach kilku osób. W dyskusjach nabierał rumieńców i ram, konkretyzował się i dojrzewał. Zamysłem projektu było:
- zrobić opisy, zinwentaryzować obiekty sakralne, bo pamięć o ich powstaniu zaciera się, nie było do tej pory takiego opisu;
- przechodząc obok kapliczek dziesiątki razy nie zauważamy ich piękna - teraz należało zatrzymać się, przystanąć, pomyśleć;
- projekt miał zebrać do działania wszystkich członków Stowarzyszenia, każdy mógł tutaj znaleźć swoje miejsce do pracy.
Realizacja projektu jest przykładem pracy grupy na rzecz społeczności lokalnej.
Praca nad książką to odnajdywanie i lokalizacja kapliczek, rozmowy z mieszkańcami, którzy pamiętają jeszcze historię ich powstania. Niejednokrotnie były to bardzo wzruszające rozmowy, przypominały bowiem czasy drugiej wojny światowej, czasy pańszczyźniane lub też trudne czasami tragiczne losy rodziny. Drugi etap to przeniesienie na papier i uzupełnienie tego co udało się zebrać, a wcale nie było łatwo, bowiem pamięć o historii tych obiektów zanika bezpowrotnie, odchodzą ludzie, którzy pamiętali historię, bądź też byli fundatorami. Wprawdzie dbamy o te skarby naszej historii i kultury, ale nie mamy czasu, aby się zastanowić nad motywem ich powstania.
Kolejny etap to sprawdzanie opisów, wykonanie zdjęć opisanych obiektów.
Następnie próbowaliśmy przekonać ludzi dobrej woli o tym, że warto wesprzeć naszą pracę - znaleźliśmy sponsorów, dzięki którym opracowanie mogło ujrzeć światło dzienne.
Inicjatywę poparł wójt gminy, a radnym też się pomysł spodobał; głównym sponsorem była więc gmina. Finansowo przedsięwzięcie wsparli też Gminny Ośrodek Kultury, Bank Spółdzielczy w Jordanowie, Kółko Rolnicze w Bystrej. Pozostała kwota to składki członkowskie, każdy więc członek stowarzyszenia wniósł wkład w powstanie tegoż dzieła.
Zakończenie prac nad publikacją przypadło na koniec 2005 roku. Był to rok, w którym zmarł Papież Jan Paweł II, postanowiliśmy więc zadedykować tę naszą pracę Ojcu Świętemu. Zacytowaliśmy też słowa Papieża:

Człowiek został powołany
aby uprawiać ogród ziemi i strzec go,
jest zatem w szczególny sposób odpowiedzialny
za środowisko życia(...);
odpowiedzialny nie tylko wobec epoki,
ale i przyszłych pokoleń.

Encyklika Evangelium Vitae, 11 lipca 1999r.

Dlaczego wybraliśmy taki temat, odpowiedzią niech będą słowa: Zmieniają się rządy, ustroje, a z nimi ideologie, a one trwają. Niezmiennie. Odwieczni strażnicy dróg, pól, lasów, domostw. Pocieszyciele, orędownicy, ozdoby krajobrazu, zabytki.
To dziedzictwo kulturowe pozostawione przez naszych przodków jest ogromnym, służącym utrwalaniu własnej tożsamości, skarbem do którego powinniśmy sięgać. Kapliczki, figury, krzyże przydrożne stojące na rozstajnych drogach, przy polnych ścieżkach, nad strumieniami, przy źródełkach czy w samym sercu lasu, od wieków wrośnięte w polski pejzaż. Proste, pełne zadumy, naiwnego piękna. Dzieła artystów ludowych, zmieniający martwy i zimny piaskowiec w dzieła sztuki pełne życia, dowód prawdziwej czci i bojaźni Bożej.
Często podziwiamy ich formę, oglądamy rzeźby i obrazy, przystajemy przy nich aby zmówić pacierz. Najczęściej jednak nie zdajemy sobie sprawy z tego, że kapliczka zawiera w sobie wiele informacji o ludziach, czasach i zdarzeniach. Warto więc próbować czytać z niej, jak z książki. Każda z nich to odrębna historia, fragment czyjegoś życia, symbol czyjegoś oddania, zaufania, miłości czy rozpaczy...
Są nie tylko ozdobą krajobrazu i symbolem wiary, ale także cennymi częstokroć dziełami sztuki ludowej.
Utrwalmy więc ich tajemnicze piękno, zanim zbutwieje drewno, rozsypie się kamień...

Spotkanie promujące publikację, zorganizowane zostało w Zespole Szkół w Bystrej, uczestniczyło w nim około 60 osób, zaproszonych gości i członków Stowarzyszenia. Było dobrą okazją, aby szerzej zaprezentować książkę i podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do jej wydania.
Goście mogli smakować produkty tradycyjne, takie jak ser biały i wędzony, kołoc sidziński, przygotowane jak zawsze przez członkinie Stowarzyszenia.

Podczas spotkania wystąpiły wesołe dziewczęta z zespołu „Gwarnioki”, prowadzonego przez Marię Mazur, prezentując współczesne teksty pisane gwarą.
Janina Totoś

Napisany na tę okazję wiersz, recytowała autorka, Jadwiga Czarny.

To co mamy ...

Wracają ludzie z dalekich stron,
wracają do korzeni.
Chcą wtedy poznać swych rodzin los,
chcą dotknąć przodków ziemi.

A my ? Od zawsze - na zawsze tu.
Żyjemy...? Egzystujemy ...?
Czemu jesteśmy? I czemu trwamy?
Przecież są inne światy.
Co nas tu trzyma?
Piękno - o którym pisać by poematy,
Bo kto nie słyszał jak grają pszczoły
w pachnącym kwiatem drzewie,
ten nic nie widzi i nie dostrzeże
i o czym piszę nie wie.

Dawnych zwyczajów czarowna moc, obrzędy i wierzenia
i wszystko co udało się ocalić od zapomnienia.
To mowy dźwięk i piękno pól,
pamięć o dawnych latach.
A wszystko takie inne że - nie znajdziesz w innych światach.
Próg rodzinnego domu co od stóp jest wydeptany.
Omszały dach, od pieca żar i poszarzałe ściany.
Zapach chleba i mleka dzban,
ojca spocone czoło,
Szacunek, miłość, wesołość, gwar.
Wszystko to mamy wkoło.
Muzyką śpiewem, zwykłą dobrocią,
uszczęśliwiamy się sami.
My nie musimy do nikąd wracać ... - jesteśmy korzeniami.

Książka została ostatecznie opracowana i wydana przez:
Wydawnictwo Oficyna Artystów Sztuka Wojciech Smolak w Krakowie.
Wykonanie fotografii obiektów: Wojciech Smolak
Opracowanie redakcyjne tekstów: Artur Rotter
Opracowanie graficzne: Mściwoj Olewicz

<< powrót